Mệnh đề chủ ngữ và tân ngữ (Subjekt- und Objektsätze)
Cách dùng mệnh đề dass, ob và W-Frage làm chủ ngữ hoặc tân ngữ, từ đại diện Korrelat es và cách rút gọn bằng cụm nguyên thể ở trình độ B2.
Mục lục bài học
1. Mệnh đề phụ đóng vai trò Chủ ngữ hoặc Tân ngữ
Trong tiếng Đức, một mệnh đề phụ (Nebensatz) mở đầu bằng „dass“, „ob“ hoặc từ hỏi W („wer, was, wann, wo, warum, wie…“) có thể thay thế hoàn toàn cho một danh từ làm chủ ngữ (Subjektsatz) hoặc tân ngữ (Objektsatz) của mệnh đề chính.
| Vai trò trong câu | Câu dùng danh từ | Câu dùng mệnh đề phụ |
|---|---|---|
| Chủ ngữ (Subjektsatz) — hỏi Wer / Was? | „Deine Pünktlichkeit freut mich.“ | „Dass du pünktlich bist, freut mich.“ |
| Tân ngữ Akkusativ (Objektsatz) — hỏi Wen / Was? | „Ich weiß die Antwort nicht.“ | „Ich weiß nicht, ob er heute kommt.“ |
| Tân ngữ giới từ — worauf / worüber… | „Sie wartet auf seine Nachricht.“ | „Sie wartet darauf, dass er sich meldet.“ |
Chú ý động từ số ít: Khi một Subjektsatz đứng ở vị trí 1 làm chủ ngữ, động từ chia ở mệnh đề chính luôn ở ngôi thứ 3 số ít: „Dass alle rechtzeitig gekommen sind, ist wunderbar.“
2. Từ đại diện „es“ (Korrelat) và khi nào phải bỏ „es“
Với nhiều động từ và tính từ đánh giá („es ist wichtig, es freut mich, es stimmt, es ärgert mich“), đại từ „es“ đóng vai trò chỗ giữ vị trí (Korrelat) khi mệnh đề chủ ngữ đứng ở phía sau. Quy tắc bắt buộc ở B2 là:
| Vị trí của Subjektsatz | Có dùng „es“ không? | Ví dụ chuẩn |
|---|---|---|
| Subjektsatz đứng sau | Có „es“ ở vị trí 1 | „Es ist wichtig, dass du regelmäßig übst.“ |
| Subjektsatz đứng đầu (vị trí 1) | Bỏ „es“! | „Dass du regelmäßig übst, ist wichtig.“ |
| Thành phần khác ở vị trí 1 | Thường bỏ „es“ (với „sein + Adj“) | „Mir ist wichtig, dass du regelmäßig übst.“ |
Với Objektsatz, một số động từ cần hoặc hay dùng „es“ như „ich schaffe es nicht, …“, „ich halte es für sinnvoll, …“, „ich bereue es, …“. Khi đưa Objektsatz lên vị trí 1, ta cũng bỏ „es“: „Dass ich zu spät kam, bereue ich sehr.“
3. Rút gọn bằng cụm nguyên thể với „zu“ (Infinitivsatz)
Khi mệnh đề „dass“ có cùng chủ ngữ (hoặc chủ ngữ ngầm rõ ràng với „es ist wichtig / es macht Spaß / ich empfehle dir“), văn viết B2 thường rút gọn thành Infinitiv mit zu để câu súc tích hơn:
- Mệnh đề „dass“: „Es ist sinnvoll, dass man früh genug anfängt.“
- Rút gọn nguyên thể: „Es ist sinnvoll, früh genug anzufangen.“
- Mệnh đề „dass“: „Ich hoffe, dass ich dich bald wiedersehe.“
- Rút gọn nguyên thể: „Ich hoffe, dich bald wiederzusehen.“
4. Ví dụ song ngữ Đức–Việt
- „Dass das Projekt rechtzeitig fertig wurde, hat das ganze Team erleichtert.“ — “Việc dự án hoàn thành đúng hạn đã khiến cả nhóm nhẹ nhõm.” (Subjektsatz đứng đầu → bỏ „es“, động từ „hat“ số ít.)
- „Es freut mich sehr, dass du die Stelle bekommen hast.“ — “Tôi rất vui vì bạn đã nhận được công việc đó.” (Subjektsatz đứng sau → dùng Korrelat „es“.)
- „Ob der Flug pünktlich startet, hängt vom Wetter ab.“ — “Việc chuyến bay có cất cánh đúng giờ hay không phụ thuộc vào thời tiết.” (Subjektsatz mở đầu bằng „ob“.)
- „Wer den Brief geschrieben hat, ist bisher unklar.“ — “Ai đã viết bức thư đó thì đến nay vẫn chưa rõ.” (Subjektsatz mở đầu bằng từ hỏi W „wer“.)
- „Ich frage mich, wann die neuen Kurse beginnen.“ — “Tôi tự hỏi khi nào các khóa học mới sẽ bắt đầu.” (Objektsatz là câu hỏi gián tiếp.)
- „Wir haben leider vergessen, die Fenster zu schließen.“ — “Tiếc quá, chúng tôi đã quên đóng cửa sổ.” (Rút gọn Objektsatz cùng chủ ngữ thành Infinitiv mit zu.)
- „Ich halte es für notwendig, das Problem offen anzusprechen.“ — “Tôi cho rằng cần thiết phải nói thẳng về vấn đề này.” (Động từ „halten für“ bắt buộc có Korrelat „es“.)
- „Sie achtet darauf, dass alle Daten sicher gespeichert werden.“ — “Cô ấy chú ý đến việc toàn bộ dữ liệu được lưu trữ an toàn.” (Động từ có giới từ „achten auf“ dùng Korrelat „darauf“.)
5. Lỗi thường gặp của người Việt
- Giữ lại „es“ khi Subjektsatz đã đứng đầu câu: Sai khi viết „Dass du kommst, es freut mich“. Khi mệnh đề „dass“ đã chiếm vị trí 1, phải bỏ „es“ và đưa động từ lên ngay sau dấu phẩy: „Dass du kommst, freut mich.“
- Quên Korrelat „da(r)-“ với động từ bắt buộc giới từ: Với các động từ như „bestehen auf“ hay „achten auf“, không được bỏ từ đại diện (sai: „Ich bestehe, dass du mitkommst.“ → đúng: „Ich bestehe darauf, dass du mitkommst.“). Ngược lại, một số động từ cho phép dùng tùy chọn, chẳng hạn „Ich freue mich (darüber), dass du mitkommst.“
- Dùng dấu hỏi chấm (?) cuối câu chứa W-Objektsatz khi câu chính là câu trần thuật: „Ich weiß nicht, wo er wohnt**.**“ kết thúc bằng dấu chấm, không phải dấu chấm hỏi!
6. Tóm tắt nhanh
- Mệnh đề dass, ob, W-Frage có thể làm chủ ngữ (Subjektsatz) hoặc tân ngữ (Objektsatz) của câu chính.
- Dùng es làm Korrelat khi Subjektsatz đứng sau; bỏ „es“ ngay khi Subjektsatz đứng ở vị trí 1.
- Có thể rút gọn mệnh đề „dass“ thành Infinitiv mit zu khi chủ ngữ trùng khớp hoặc là chủ ngữ khái quát („man“).
- Xem tiếp tại Cấu trúc nguyên thể với zu (B2) và Mệnh đề phụ (A2).
Củng cố “Mệnh đề chủ ngữ và tân ngữ (Subjekt- und Objektsätze)” mỗi ngày trên điện thoại
Bài viết này là tài liệu lý thuyết miễn phí trên web. Tải ứng dụng DeutschQuiz cho iOS và Android để luyện 15.500+ câu hỏi ngữ pháp và 6.900+ thẻ từ vựng ngoại tuyến.